Prof. Dr. Şakire Pöğün

1950 yılında İzmir’de doğan Dr. Pöğün, fizyoloji ve sinirbilim alanlarında Türkiye’de ve uluslararası düzeyde önemli katkılar sunmuş bir bilim insanıdır. Yükseköğrenimini Hacettepe Üniversitesi’nde tamamlayan Şakire Pöğün, 1973 yılında Fizyoterapi ve Rehabilitasyon alanında yüksek lisans derecesini birincilikle almıştır. Akademik yönelimini temel tıp bilimlerine taşıyarak, 1977 yılında Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde Tıbbi Fizyoloji alanında doktorasını tamamlamıştır.

Akademik kariyerine Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı’nda başlayan Pöğün, 1977–1979 yılları arasında uzman, 1979–1980 döneminde yardımcı doçent olarak görev yapmıştır. Doktora sonrası bilimsel çalışmalarını uluslararası ortamda sürdürmek üzere, 1980–1982 yılları arasında Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) bursuyla Amerika Birleşik Devletleri’nde Johns Hopkins Universitesi Tıp Fakültesi, Nükleer Tıp ve Radyolojik Sağlık Bilimleri bölümlerinde doktora sonrası araştırmacı olarak bulunmuştur. Bu süreçte nörotransmitter sistemleri, reseptör biyolojisi ve bağımlılık mekanizmaları üzerine uluslararası düzeyde ses getiren araştırmalar yapmıştır. Yurt dışı deneyimleri, Türkiye’ye dönüşünde kurduğu araştırma altyapıları ve yetiştirdiği araştırmacılar aracılığıyla kalıcı bir bilimsel etki yaratmıştır.

Türkiye’ye dönüşünün ardından akademik yükselmesini sürdüren Şakire Pöğün, 1982 yılında doçent, 1988 yılında profesör unvanını almıştır. Aynı dönemde Ege Üniversitesi’nde temel sinirbilimleri merkeze alan deneysel araştırma kültürünün gelişmesine öncülük etmiş, laboratuvar altyapılarının kurulmasında ve araştırma ekiplerinin oluşturulmasında etkin rol üstlenmiştir. Uluslararası akademik ilişkilerini sürdürerek, 1990 yılında Johns Hopkins Üniversitesi’nde kısa süreli ziyaretçi profesör olarak, 1992–1993 yıllarında ise ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri, NIH–NIDA Addiction Research Center’da ziyaretçi profesör olarak çalışmalar yapmıştır.

Şakire Pöğün’ün bilimsel araştırmalarında özellikle beyin ve davranışta cinsiyet farklılıkları, nikotin ve diğer bağımlılık yapıcı maddelerin santral etkileri, dopaminerjik ve kolinerjik sistemler ile nitrik oksidin sinaptik iletim ve öğrenme süreçlerindeki rolü, gibi konular çalışmalarının ana temalarını oluşturmuştur. Deneysel hayvan modellerine dayanan bu araştırmalar, davranışsal düzey ile moleküler ve hücresel mekanizmaları bir araya getiren bütüncül bir yaklaşımı yansıtmaktadır.

Bilimsel üretkenliği açısından Şakire Pöğün’ün, 1980’li yıllardan 2000’li yılların başına kadar uzanan süreçte uluslararası hakemli dergilerde yayımlanmış çok sayıda araştırma makalesi, kitap editörlüğü ve kitap bölümü bulunmaktadır. Çalışmaları alanın saygın dergilerinde yayımlanmış ve uluslararası literatürde geniş yankı uyandırmıştır. Yayınlarına yıllar içinde yüzlerce atıf yapılmış, bu durum çalışmalarının kalıcı bilimsel etkisini ortaya koymuştur. Ayrıca çok sayıda ulusal ve uluslararası kongrede davetli konuşmacı olarak yer almış, sinirbilim ve psikofizyoloji alanındaki güncel bilimsel tartışmalara aktif katkı sunmuştur. Ulusal literatüre kazandırdığı kitap ve eğitim materyalleri ise Türkiye’de fizyoloji ve sinirbilim eğitiminin gelişimine önemli katkılar sağlamıştır.

Eğitimci kimliği, Pöğün’ün akademik yaşamının temel unsurlarından biridir. 1970’lerin sonlarından itibaren tıp, eczacılık ve psikoloji fakültelerinde lisans düzeyinde fizyoloji ve fizyolojik psikoloji dersleri vermiş; lisansüstü düzeyde nörofizyoloji, membran fizyolojisi, sinyal iletimi ve araştırma yöntemleri gibi alanlarda doktora dersleri yürütmüştür.1990’lı yıllardan itibaren yüksek lisans ve doktora tez danışmanlığı yaparak çok sayıda öğrencinin akademik gelişimine katkıda bulunmuş, farklı disiplinlerden gelen araştırmacıların sinirbilim alanına yönelmesinde etkili olmuştur.

Akademik yönetim ve bilim politikaları alanında da aktif görevler üstlenen Şakire Pöğün, 1993–2007 yılları arasındaEge Üniversitesi Beyin Araştırmaları ve Uygulama Merkezi Müdürlüğü’nü yürütmüş, 1998-2006 yılları arasında Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı Başkanlığı görevini üstlenmiştir. 1995–2000 döneminde TÜBİTAK Temel Sinir Bilimleri Araştırma Ünitesi Başkanlığı yapmış; TÜBİTAK ve YÖK bünyesinde çeşitli bilimsel komitelerde görev alarak bilimsel değerlendirme ve araştırma politikalarının şekillenmesine katkı sağlamıştır. Aynı zamanda Avrupa ve uluslararası sinirbilim kuruluşlarında görev alarak Türkiye’nin bilimsel görünürlüğünü artırmıştır. Bu görevler, Dr. Pöğün’ün bilimsel camia içindeki saygın konumunu yansıtmaktadır.

Akademik başarıları, aldığı ulusal ve uluslararası burslar ve ödüllerle de desteklenen Pöğün, 1987 yılında Sandoz Bilim Ödülü, 1995 yılında Saugstad Fund (Norveç) Bilim Ödülü’ne layık görülmüştür. Yürüttüğü ve katkı sunduğu çok sayıda araştırma projesi, 1980’lerden itibaren temel sinirbilimden davranışsal fizyolojiye kadar uzanan geniş bir yelpazede, çok merkezli ve ekip temelli bir anlayışla yürütülmüştür. 2007-2010 yılları arasında, Avrupa Birliği 7. Çerçeve Programı kapsamında başlatılan “GenderReflex” isimli proojenin yürütücülüğünü üstlenmiştir.

Bugün Şakire Pöğün’ün akademik mirası; yayımlanmış bilimsel çalışmaları, yetiştirdiği öğrenciler, yön verdiği araştırma merkezleri ve Türkiye’de sinirbilim kültürünün gelişimine yaptığı katkılarla yaşamaya devam etmektedir. Bilimi yalnızca bilgi üretimi olarak değil, aynı zamanda eleştirel düşünce ve akademik özgürlük alanı olarak gören yaklaşımı, onu kuşağının saygın ve kalıcı iz bırakan bilim insanlarından biri haline getirmiştir.

Ersin Pöğün ile evli olan ve bir kız, bir erkek çocuk annesi olan Prof. Dr. Şakire Pöğün, 2007 yılında emekliye ayrılmıştır.